سرنوشت امام موسی صدر
حجت الاسلام والمسلمین دکتر علی اکبر صادقی، شوهر خواهر امام موسی صدر
علت آنکه آقای صدر به لیبی رفتند این بود که از ایشان برای شرکت در جشن انقلاب لیبی دعوت شده بود. ایشان باتوجه به اختلافاتشان با قذافی، در رفتن به لیبی تردید داشتند. با یکی دوتن از سران کشورهای مسلمان مشورت کردند. از قراری که بنده اطلاع پیداکردم، حافظ اسد به ایشان گفته بود که نروند. اما رئیسجمهور وقت الجزایر اظهار داشته بودند که من ترتیبی دادهام که مسئلهای پیش نیاید و آقای قذافی الآن با همه صداقتش! منتظرشماست. ایشان سرانجام هم با تردید به این سفر رفتند، چرا که شقاوت قذافی برایش روشن بود و کارهای خشن سیاسی او را در لبنان میشناخت. البته اختلاف این دوتن صرفاً اختلاف مذهبی نبود. قذافی منکر جاودانگی قرآن بود؛ قرآنی که ما میپذیریم. او میگفت که قرآن مربوط به زمان خودش است و احکام اسلامی هم مربوط به زمان خودش… اینها امروزه مشکل ما را حل نمیکنند واکنون من هستم که ولیامر هستم وباید قوانین اسلامی را وضع کنم. درهمین خصوص دوسه کتاب نیز نوشته است یا برایش نوشتهاند. برای مثال میگوید که تمامی آیات قرآن که با کلمه «قل» شروع میشود باید حذف شوند، چراکه اینها خطاب به حضرت رسول است و ما مخاطب آن نیستیم. آقای صدر هم در یک جلسه به او گفته بودند که اگر تو بخواهی منکر احکام اسلام و قرآن بشوی به این معنی است که ازنظر ولادت هم به مشکل برمیخوری! این جمله خیلی به قذافی برخورده بود. بنده معتقد هستم که اینگونه مسائل همه جنبی است و شاید هم هیچگونه مسئله شخصی یا خصوصی دربین نبوده است. قذافی درواقع دستوری را اجرا کرده بود. درحقیقت او بهترین کسی بود که میتوانست این کار را انجام دهد...
علت آنکه آقای صدر به لیبی رفتند این بود که از ایشان برای شرکت در جشن انقلاب لیبی دعوت شده بود. ایشان باتوجه به اختلافاتشان با قذافی، در رفتن به لیبی تردید داشتند. با یکی دوتن از سران کشورهای مسلمان مشورت کردند. از قراری که بنده اطلاع پیداکردم، حافظ اسد به ایشان گفته بود که نروند. اما رئیسجمهور وقت الجزایر اظهار داشته بودند که من ترتیبی دادهام که مسئلهای پیش نیاید و آقای قذافی الآن با همه صداقتش! منتظرشماست. ایشان سرانجام هم با تردید به این سفر رفتند، چرا که شقاوت قذافی برایش روشن بود و کارهای خشن سیاسی او را در لبنان میشناخت. البته اختلاف این دوتن صرفاً اختلاف مذهبی نبود. قذافی منکر جاودانگی قرآن بود؛ قرآنی که ما میپذیریم. او میگفت که قرآن مربوط به زمان خودش است و احکام اسلامی هم مربوط به زمان خودش… اینها امروزه مشکل ما را حل نمیکنند واکنون من هستم که ولیامر هستم وباید قوانین اسلامی را وضع کنم. درهمین خصوص دوسه کتاب نیز نوشته است یا برایش نوشتهاند. برای مثال میگوید که تمامی آیات قرآن که با کلمه «قل» شروع میشود باید حذف شوند، چراکه اینها خطاب به حضرت رسول است و ما مخاطب آن نیستیم. آقای صدر هم در یک جلسه به او گفته بودند که اگر تو بخواهی منکر احکام اسلام و قرآن بشوی به این معنی است که ازنظر ولادت هم به مشکل برمیخوری! این جمله خیلی به قذافی برخورده بود. بنده معتقد هستم که اینگونه مسائل همه جنبی است و شاید هم هیچگونه مسئله شخصی یا خصوصی دربین نبوده است. قذافی درواقع دستوری را اجرا کرده بود. درحقیقت او بهترین کسی بود که میتوانست این کار را انجام دهد...
منبع: یادنامه امام موسی صدر، ص 154
+ نوشته شده در ۱۳۹۰/۰۳/۰۴ ساعت 13 توسط موسسه امام صدر
|
... امام موسی صدر اعلام کرده بود كه حركت او فراتر از یك فرقه و شاملتر از یك محدوده جغرافیایی خاص است. او گفته بود حركت او همه وطن را در برمیگیرد و هیچ فرقی میان مسلمان و مسیحی و مردمان منطقهای با مردمان دیگر مناطق نیست. حادثهای در صور رخ داد كه این مسئله را به روشنی نشان داد و پایانی بود بر همه شایعاتی كه درباره حركت امام صدر وجود داشت. شایعاتی كه حركت ایشان را حركتی شیعی و تنگنظرانه معرفی میكرد. خلاصه ماجرا این بود كه فردی مسیحی تصمیم میگیرد در شهر صور محلی برای فروش بستنی فراهم كند. تهیه این محل بیش از هفتادوپنج هزار لیره لبنانی برای او هزینه برداشت. در آن سالها(دهه شصت) این مبلغ اندك نبود. او این محل را خرید و كار خود را شروع كرد. اما فتوایی از شیخ موسی عزالدین در میان شهر پخش شد. فتوا این بود كه «خوردن بستنی نزد مسیحی حرام است.» این فتوا كار خودش را كرد و كسب و كار بستنی فروش مسیحی از رونق افتاد. این مسئله به گوش امام صدر رسید، این اتفاق بر امام سخت آمد. به هر حال امام ترجیح داد كه فتوایی بر خلاف فتوای منسوب به شیخ عزالدین صادر نكند و باعث نشود كه شیخ عزالدین به سختی بیفتد. بنابراین، راهی را برای حل این مسئله در پیش گرفت كه می توانیم آن را «سنت عملی» بخوانیم.
...آقا موسی شخصیت دقیقی داشتند. درسهای كلاسیك هم برای ایشان و هم برای من تمام شد و من منتظر شدم كه به حوزه بروم و ایشان قبل از من این كار را كرده بود. در حوزه ایشان هر درسی را كه میخواند، میتوانست تدریس كند. یكی از كتابهایی كه هر كسی نمیتوانست تدریس كند، كتاب مغنی و مطول بود كه ادبیات عالی عربی است و از جنبه صرف و نحو بالاتر است، ایشان این دو تا كتاب را تدریس میكرد. دریادم میآید یك عده میآمدند و خواهش میكردند كه ایشان به آنها درس بدهند. بیان خیلی روان و خوبی داشتند و شخصیت محبوبی بودند؛ قیافه، اندام و برخورد جذابی داشتند و طلبههای جوان خیلی به ایشان علاقهمند بودند و دوست داشتند كه هرچه بیشتر به ایشان نزدیك شوند. حوزه قم در زمانی كه آقا موسی در قم تحصیلات حوزوی میكرد، من فكر نمیكنم محبوب تر از او كسی در حوزه بود. همچنین والدشان (آیتاللهالعظمیصدرالدین صدر) یكی از مراجع سهگانه تقلید آن زمان بود و شخصیتهای مملكتی با ایشان در ارتباط بودند. بنابراین آقاموسی هم با همه شخصیتها و سیاستمداران مملكت آشنا بود و راه و روش معاشرت با این افراد را میدانست. 
... نظام سیاسی لبنان خود یکی از اسباب جنگ داخلی بود. در لبنان در یک سو اکثریت فراگیر اما محروم و بیچاره بودند و در سوی دیگر اقلیتی که وضع بسیار خوبی داشتند. اما آنان به علت "حماقتشان" به سخن موسی صدر مبنی بر ضرورت اصلاحات سیاسی و رعایت انصاف اجتماعی و زدودن سفاهت و نادانی گوش فرا ندادند.
... زمانی که شهردار شهر سدبوشریهبودم و به کار وکالت و رسیدگی به مسائل حقوقی شهروندان اشتغال داشتم برای پیگیری کار اداری اسقف آشوریان به کاخ ریاست جمهوری میرفتم. یک روز به امام صدر برخوردم. او با اینکه برای اولین بار مرا میدید مرا به گرمی در آغوش گرفت و گفت: من تو را از خودت بهتر میشناسم! شیعیان ساکن در برج حمود (منطقه مسیحی) به من گفتهاند تو چگونه آنان را مانند فرزندان خود حمایت میکنی و میان آنان و یک مسیحی مارونی فرق نمیگذاری. سپس شروع کرد به نام بردن از خانوادههای شیعه آن مناطق و یکایک ایشان را درست میشناخت. او ادامه داد: "ما همه باید دست به دست هم بدهیم و با هم برای خدمت مشترک به نزدیکی بین مذاهب و ایجاد زمینه زندگی مشترک میان آنها تلاش کنیم." 
من کوچک بودم و يک دايی داشتم که بزرگ بود. قدش بلند بود. خودش میگفت مثل مناره مسجد. دايی جون يک خصوصيتی که داشت اين بود که ما را داخل آدم حساب میکرد. به حرفمان گوش میداد و با ما حرف میزد. حرف حسابی میزد. به من میگفت: «اين بچه ها را میبينی؟ همه از يک فاميلاند اما با هم فرق دارند چون پدرانشان با هم فرق دارند چون در محيطهای مختلف بزرگ شدهاند. آدمها با هم فرق دارند. به خاطر محيط، نسل و تربيت مختلف با هم فرق دارند.»
ما هر دو در دوران طفولیت به مدرسه باقریه میرفتیم. مدرسه، توجه و استعداد هر یک از ما را نمایان ساخت. آقا موسی دائما مشغول کتاب و مطالعه بود، در حالی که تمام فکر من بازی بود. روابط ما با هم مثل رابطه دو دوست بود نه رابطه برادر بزرگ با برادر کوچک. هیچ چیز مرا به کتاب و مطالعه جذب نمیکرد من بیشتر عاشق بازی بودم ولی خدا را شکر میکنم که آقا موسی روش مرا که بزرگتر بودم در پیش نگرفت. او به طور مستمر کتاب میخواند. کتابی را که برمیداشت تا وقتی که تمامش نمی کرد، کنار نمیگذاشت. در حالی که من گاهی از روی شرمندگی و گاه نیز برای تظاهر، چند صفحهای میخواندم و بعد هم کنار میگذاشتم.
... مرحوم آیت الله العظمی صدر تابستانها به قریه کرمجگان میرفت که هوای معتدلی داشت. آقا موسی روزها را در قم بود و عصرها به آن قریه میآمد. وقتی ما تابستانها به قم میرفتیم من نیز با وی همراه میشدم. بسیار شگفت زده شدم وقتی دیدم آقا موسی نزد پزشکان قم میرود و پس از گرفتن دارو از آنان به روستا میآید. وقتی او حیرت مرا دید، گفت: "آقا سید شما میدانید که مردم روستای ما فقیرند و از بهداشت هم چیزی نمیدانند. در آنجا پزشک وجود ندارد و بیماریهای تابستانی مثل چشم درد و اسهال کودکان و کمبود آب بدن هم در آنجا شیوع دارد. به همین سبب من هر نوبت، داروهایی را که روستاییان به آنها نیاز دارند برایشان تهیه میکنم." حیرت و شگفتی من پایان یافت اما هنگام ورود به روستا بار دیگر شگفتزده شدم. وقتی دیم که دهها کودک با مادرانشان منتظر آقا موسی نشستهاند. آقا موسی هم مشغول شد، قطره در چشم های بیماران میچکاند یا محلولی درست میکرد تا آن را به بیماری که دچار کمبود آب است، بنوشاند، یا به مادری قرص آسپرین میداد و با مادران گفتگو میکرد و با زبانی ساده آنها را نسبت به امراض و بیماریها آگاه میکرد.
نیما به موسی صدر حسودی اش شد. موسی صدر خیلی خوش تیپ بود. حالا لیبی (قذافی) یا گمش كرده یا كشتدش، نمیدونم. غروب بود. موسی صدر اومد، در زد. اون یكی از زیباترین مردهای دنیا بود.چشمهای خاكستری، درشت، زیبا. لباس آخوندیش هم شیك، از این سینه كفتری ها. من در رو باز كردم. گفتم ببینم! شما امامی، پیغمبری! تو حق نداری اینقدر خوشگل باشی! خندید. گفت: جلال هست؟گفتم: آره، بیا تو. اومد تو. نیمام كه همیشه اینجا بود. دیگه من نرسیدم چایی به نیما بدم.نیما تو خاطراتش نوشته كه: سیمین محو جلال امام موسی صدر شد و چایی ما رو خودش نداد و منم چایی نخوردم. موسی صدر سه چهار روز اینجا موند. نیما خیلی حسودیش شد. نیما خیلی وسواسی بود.باید چایی رو خودم میریختم. تفاله نداشته باشه. سرش هم اینقد خالی باشه. خودمم میدادم بهش.من محو جمال صدر شدم. خیلی زیبا بود. بعد سه چهار روز موند و بعد ما رفتیم قم. او رئیس نهضت امل در لبنان بود. سووشون رو او به عربی ترجمه كرد. آورده بود برامون. بعد ما رو به قم دعوت كرد كه دیگه بیرونی و اندرونی بود. ولی میدیدمش. شام و نهار اینا میدیدیمش.
روزی امام صدر به دیدار من آمد و از من خواست که با (آیت الله) سید مرتضی فقیه تماس بگیرم تا سید مرتضی که از برجسته ترین مدرسان کتاب قوانین الاصول بود، به ایشان قوانین درس دهد. بالاخره، چنین امری جامه عمل پوشید. اما سه روز بعد سید فقیه نزد من آمد و از ادامه تدریس عذر خواست. وقتی علت این امر را از او پرسیدم، در پاسخ گفت: "سید موسی سوالات زیادی دارد و این امر مرا وادار می سازد که خود را، با دقت و تلاش بسیار، برای تدریس مهیا سازم و به منابع فراوان مراجعه کنم. سید موسی هم از کسانی نیست که فقط به شنیدن متن و شرح آن رضایت دهد. در ذهن او سوالات زیادی هست که جواب دادن به آنها از طاقت فعلی من بیرون است!"
امام موسی صدر را همه دوست داشتند، خصوصا خواهرها و مادر و برادرها. زمانی که امام موسی صدر به حوزه علمیه نجف رفته بود، و پدر بزرگوار ایشان هم دارفانی را وداع کرده بودند، نبودن امام صدر برای خانواده بسیار سخت تر بود. البته امام صدر ارتباط خود را با خانواده از طریق نامه حفظ کرده بود و با نوشتن نامه از حال ایشان با خبر می شد. آنچه در زیر خواهید خواند شعرگونه ای است از ایشان که برای مادر و خواهرها نوشته اند تا هم از حالشان باخبر شوند و هم نشاط و شادابی و روحیه خانواده را پس از رحلت آیت الله العظمی صدر حفظ کرده باشند. ظاهرا خانواده پس از رسیدن این نامه دور هم جمع می شدند و نامه پر از مهر و محبت برادر را که خالی از شوخی و مطایبه هم نیست می خواندند. خواندن این نامه امروز هم بسیار بسیار شیرین است:
آقا موسی واقعا آدم بینظیری بود. ما یک بار دسته جمعی با دکتر چمران به بعلبک میرفتیم؛ یاسر عرفات هم بود.آنها در یک ماشین بودند ما هم با دکتر چمران و دوتا رزمنده امل در ماشین دیگری بودیم. مردم میریختند خاکی را که امام موسی صدر پایش را روی آن گذاشته بود برای تیمم برمیداشتند. اینجوری به ایشان اعتقاد داشتند. ایشان هم با اخلاق بینظیری با مردم برخورد میکردند. یک خانمی بود که قرار بود من به خانه آنها بروم و آقایان به جلسهای بروند. آن خانم وقتی آقا موسی را دید آمد که دست ایشان را ببوسد؛ شوهرش او را کنار کشید که نامحرم است. اما او گفت: امام که نامحرم نمیشود. گریه میکرد و اشک میریخت که مگر این امام نیست؟ پس چرا شوهرم نگذاشت دستش را ببوسم؟ البته آقا موسی هم دستشان را کنار میکشیدند. وقتی کسی میخواست دست آقا موسی را ببوسد، دستش را کنار میکشید. یادم هست یک دورهای دستشان میلرزید از بس فشار آورده بودند. با ما و دکتر خیلی نزدیک بودند؛ مثل برادر بودند.
در حوزه علمیه نجف طلبه بودم؛در مدرسهای كه آیتاللهالعظمی سید محسن حكیم تأسیس كرده بودند و شهید آیتالله سیدمحمدباقر حكیم اداره آن را بر عهده داشت. آنجا بود كه شنیدیم امام موسی صدر به نجف آمده است. ایشان از مدرسه علوم اسلامی در انتهای خیابان الرسول دیدن كردند و سخنرانی مؤثر و بسیار خوبی در آنجا داشتند. امام صدر در آن سخنرانی تجربه شخصی خود را از تحصیل در قم و نجف بیان داشتند. پس از آن بود كه به لبنان رفتند و رسالت خود را در مقام عالمی دینی ادا كردند و به تبلیغ دین مبین پرداختند. ایشان همواره در كنار فعالیتهای اجتماعی به مطالعه و تحقیقات علمی نیز میپرداختند. البته همانطور كه خودشان نیز گفتهاند، وقتی به لبنان رفتند بار سنگین مسئولیت و كارهای مختلف به ایشان مجال نداد، آن طور كه علاقه داشتند به پژوهشهای علمی خود بپردازند. در نتیجه ایشان همواره به ما توصیه میكردند از این فرصت گرانبهایی كه در اختیارمان است، نهایت استفاده را ببریم. چرا كه اگر زمان آن برسد كه به ناچار مسئولیتی بپذیریم، دیگر فرصتی برای استمرار مطالعه و تحقیق علمی نخواهد ماند. سخنان ایشان و ایستادگی و فعالیتشان برای ما بسیار جالب بود.امام موسی صدر همواره برای ما الگوی بسیار خوبی برای پذیرش مسئولیتهای تبلیغی بودهاند. به علت آن فعالیتها و ایستادگیها بود كه ایشان طرحهای بزرگی را به ثمر رساندند. امیدوارم خداوند ما را نیز در برابر امت و مردم موفق بدارد. به خاطر دارم هنگامی كه ایشان (فرج الله عنه) تصمیم داشتند، نجف را ترك كنند. آن روز، با علما خداحافظی و وداع میكردند. در برخی محافل گفته میشد، سفر ایشان به لبنان و عهدهدار شدن فعالیتهای دینی در آنجا به نوعی گریز از عهدهدار شدن مرجعیت دینی در نجف اشرف بوده است. چرا كه هیچ صفتی از نظر علمی، اخلاقی و دینی نبود كه در ایشان وجود نداشته باشد. اینها همه به امام موسی صدرشایستگی پذیرش مرجعیت اعلی را در قم و نجف میداد.